Free Web Space | BlueHost Review  

زعفران

گیاهان دارویی و اثرات درمانی آنها

تاریخچه گیاهان دارویی در جهان :

برای پیگیری تاریخچه گیاهان دارویی ابتدا باید تاریخچه فارماكولوژی ( داروشناسی) را بررسی نمود زیرا تا قرن 19 میلادی كلاً از گیاهان دارویی برای درمان بیماریها استفاده می شد.

كشف ویژگی های درمانی گیاهان باید ناشی از نوعی غریزه انسانی باشد. انسان اولیه از گیاهان به عنوان غذا و دارو استفاده می كرد. دراین راستا انسان به مرور زمان و در اثر آزمایش و خطا و نیز تجربه های ناموفق فراوان، موفق به كشف برخی ویژگی ها در بعضی از گیاهان شد و براساس این گونه ویژگی ها، گیاهان را شناسایی و طبقه بندی كرد. او همچنین مشاهده كرد كه چگونه حیوانات به هنگام بیماری از گیاهان استفاده می كنند.

به عنوان مثال وقتی دید یك گوزن زخمی برای تسكین درد، تن خود را به علف مبارك می مالد، به خاصیت ضد درد آن گیاه پی برد. و بعدها برای تسكین درد زخمهایش آن را به كار گرفت. مثال دیگر، گیاه مَرغ است كه گربه ها از آن استفاده می كنند و خاصیت قی آور دارد. بسیاری از نویسندگان به دانش غریزی حیوانات از گیاهان دارویی اشاره كرده اند، مثلاً سیسرو به استفاده گوزنهای ماده از زراوند برای تسهیل زایمان اشاره می كند و پلوتارك از كاربرد گیاه شیپوری وحشی توسط خرسها یاد می كند. پیش از تشخیص گیاهان سودمند و درمانگر از گیاهان سمی، احتمالا موارد مسمومیتهای اتفاقی بسیاری  رخ داده است.

مولیسچ گیاه شناس آلمانی مشاهده جالبی در مورد شش گیاه حاوی كافئین( قهوه، كولا، ماته، چای، كاكائو، گوارنا) دارد.

میان تعداد بیشماری از انواع مختلف گیاهان، بشر این شش گیاه را با دقت كامل شناسایی كرده است، با اینكه این گیاهان، فاقد هر گونه مشخصه ظاهری نمایانگر خاصیت درمانی هستند.

اطلاعات اولیه دانش گیاه شناسی در مورد مصارف درمانی گیاهان، بیشتر حكایت از نقش غریزه در انتخاب آنها دارد ولی با گذربشراز دوران ماقبل تاریخ به دوران باستان، انسان شروع به كاربرد عقل و منطق نموده، با محاسبات منطقی به خلاقیت های خاصی برای بهبود روش و كیفیت زندگی خود دست یافت.

بین ملل جهان، مصریان قدیم را باید نخستین ملتی دانست كه از گیاهان دارویی به نحو گسترده ای استفاده می كردند. درعصر هومر كشور مصر به عنوان منطقه ای غنی از گیاهان دارویی و سمی شهرت یافت. پاپیروس مشهور ابرز كه گمان می رود 3500 سال قبل نوشته شده است، حاوی مجموعه ای از نسخ و دستورالعملهای دربردارنده  بسیاری از داروهای دارای منشاء گیاهی است كه از آن جمله اند: روغن، سركه، تربانتین، انجیر، روغن كرچك، سیر، كـُندر، افسنطین، صبر زرد، تریاك، زیره سبز، نعناع، انیسون، رازیانه، زعفران، سدر، تخم كتان، صمغ عربی و اقسام بالزامها. برخی داروهای دارای منشاء معدنی كه توسط مصریان مورد استفاده قرار می گرفته اند شامل: آهن، سرب، منگنز، شنگرف، سولفات مس، سفیداب، كربنات سدیم، نمك طعام و احجار كریمه می باشند.

از سنگ نوشته های میخی برمی آید كه بابلی ها نیز همانند مصریان از خواص و كاربردهای دارویی گیاهان آگاه بودند.

دركتابخانه ساندرا پالوسی ( آشوربانی پال) كه 2650 سال قبل دایر بوده است چندین لوح گلی كه موضوعات طبی و دارویی روی آنها حك شده، یافت گردیده است. فهرست داروهای مندرج روی الواح مذكور، بسیار شبیه فهرست داروهای مورد استفاده در مصر باستان بود كه شامل 250 نوع گیاه و داروی معدنی می باشد. برخی از داروهای مذكور عبارتند از : سنا، دارچین، قسط بحری، انیسون، یاسمین، خرزهره، نعناع، بذرالبنج، شیرین بیان، اقسام روغن ها، موم، تربانتین، قیر طبیعی و آلوم. چنانچه در كتاب مقدس نیز آمده، عبریان از ارس وزوفا برای درمان بیماریهای مختلف استفاده می كردند . در چین یك كتاب شبه فارماكوپه به نام پن تاسو یعنی دارونامه برگ گیاهی كه 40 مجلد و حاوی چند هزار نسخه دارویی بوده، وجود داشته است. كتاب مذكور حدود 2735 سال قبل از میلاد مسیح(ع) نوشته شده و مولف آن یكی از امپراطوران آن كشوربه  نام شینون بوده است.

از دیگر كتب دارویی چین باستان، كتابی بوده كه مشخصات، رویشگاهها و نحوه درمان با بیش از یك هزار گیاه دارویی مفید در آن موجود بوده است. در طب چینی از داروهایی همچون جلبكهای دریایی، ریوند، آقونیطون، شاهدانه، كافور، اقسام افدرا، آهن، گوگرد جیوه و آلوم استفاده می شده است. اصول طب چینی در كتابی با عنوان " هدیه امپراطور زرد در طب داخلی هاوینگ دی نی جینگ " و با عنایت به دو مفهوم اسامی ین و یانگ و نیز عناصر پنج گانه وی یوسینگ كه محتملاً طی سالهای 200 قبل از میلاد تا 100 میلادی نگاشته شده، مدون می باشد. از دیگر كتب سنتی چین" تحفه كشتزارهای الهی " است كه طی قرن اول میلادی تدوین گردیده و شامل  شرح و توصیف 252 داروی گیاهی است.

در سال 1977 " دایرة المعارف تركیبات دارویی مورد استفاده در طب سنتی چین" به زبان انگلیسی انتشار یافت كه دربردارنده 5757 دارو است كه بخش عمده آنها منشاء گیاهی دارند.

استفاده از خواص درمانی گیاهان نزد هندیان باستان، رواج كامل داشته است. منابع طب هندی شامل ریگ ودا كه طی سالهای 4600 الی 1600 سال قبل از میلاد تالیف گردیده و نیز ایورودا كه طی سالهای 2600 الی 2500 سال قبل از میلاد تالیف گردیده ، هستند.

از دیگر كتب معروف طب هندی می توان از "شاراكا سمهیتا" كه واجد آثار درمانی 500 گیاه طی 50 دسته می باشد و نیز كتاب سوس روتا كه شرح ویژگی های 760 گیاه در 37 دسته را در بردارد، یاد نمود.

طب آیورودایی كه امروز هم در هند رواج دارد، نظامی فراگیر و مستند به اندر كنش جسم، عقل و روح است. در طب مذكور انرژی و ماده از یك مقوله شمرده شده اند كه به پنج صورت اتر، هوا، اتش ، آب و خاك تجلی می نمایند. بر اساس مبانی طب آیورودایی این عناصر پنج گانه با عملكردهای حواس پنج گانه ارتباطی محكم و ناگسستنی دارند. عناصر مورد بحث در تشكیل نیروهای سه گانه تریدوشا دخیلند. بدین ترتیب كه اتر و هوا عنصر "واتا"، آب و آتش عنصر" پیتا " و آب و خاك عنصر "كافا" را تشكیل می دهند و تعادل عناصر مذكور در تداوم سلامت نقش اساسی دارد. براساس طب ایورودایی مواد دارای طعم های شیرین، ترش و شور موجب افزایش كافا و كاهش واتا می گردند. حال آنكه داروهای واجد طعم های تلخ و گزنده عملكردی معكوس دارند و گیاهان دارای طعم های ترش، شور و گزنده موجب افزایش عنصر پیتا می گردند.

متاسفانه در سال 1833 میلادی دولت استثمارگر بریتانیا به بهانه مبارزه با خرافات تمامی مدارس طب آیاورودایی موجود در هند را تعطیل و آموزش طب مزبور را ممنوع نمود، لیكن خوشبختانه پس از استقلال هندوستان این مكتب پزشكی جایگاه خویش را بازیافت و امروزه به عنوان یكی از مكاتب درمانی ارزشمند مطرح است.

 

                                                    ادامه